Tag: دکتر محمد مصدق

مصدقانه و مدبرانه

، ۲۹ اسفند ۱۳۹۰

دکتر محمد مصدق

دکتر محمد مصدق

از آغاز نهضت ملی شدن صنعت نفت تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، برهه ای از تاریخ است که هر ایرانی باید بارها و بارها آن را بخواند و بخواند و بخواند. برگ برگ تاریخ این دو سال و اندی، حاوی نکات پرارزشی است که مرور آنها پاسخ معضلات امروز و فردای ماست.

بخش مهمی از این برهه ی تاریخی، مربوط است به زمانی که دکتر مصدق به نخست وزیری رسید (اردیبهشت ۱۳۳۰) و بلافاصله بر اساس «قانون ملی شدن صنعت نفت» اجرای خلع ید از انگلیسی ها را در دستور کار قرار داد.

ـ هنگام ملی شدن نفت، بدهی شرکت نفت به ایران، ۵۰ میلیون لیره بود. دولت انگلستان تمامی ذخایر ارزی ایران در انگلستان را بلوکه کرد (۱).
ـ دارایی های ایران به لیره به خاطر غرض ورزی خزانه داری انگلیس، قابل تبدیل به دلار نبود (۱).
ـ اداره تاسیسات نفت و پرداخت حقوق ۷۴ هزار و ۵۰۰ کارگر و کارمند شرکت نفت، بدون تولید و فروش نفت با مشکل روبه رو شد و هزینه ی نگهداری کل تاسیسات صنعت نفت آبادان و دیگر مناطق نفت خیز کشور که حدود ۶۰ تا ۶۵ میلیون تومان بود و تا آن زمان طبق قراردادها بر عهده ی شرکت بهره بردار بود، به گردن دولت افتاد (۱).
ـ با انجام خلع ید، تحریم دولت انگلستان با خروج ۱۰۰ نفتکش انگلیسی از آب های جنوب ایران شروع و با اعزام کشتی جنگی موریس به خلیج فارس، انگلستان عملا مانع صدور نفت ایران شد (۱).
ـ انگلیس با کمک افزایش استخراج نفت در عربستان سعودی، کویت، و عراق، سعی کرد تحریم نفت ایران را موثر واقع کند. به طوری که قبل از ملی شدن صنعت نفت، در سال ۱۳۲۹، تولید نفت ایران در حدود ۶۶۶٫۰۰۰ بشکه در روز بود که در سال ۱۳۳۱ به ۲۰٫۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافته بود (۲).
ـ با روی کار آمدن چرچیل، انگلیس چتر بازان خود را به مجاورت سرحدات ایران و ناوهای جنگی را به نزدیکی آبهای ساحلی ایران فرستاد (۳).
ـ روسیه به کشورهای تحت امرش مانند مجارستان و چکسلواکی که پیش از آن مشتری نفت ایران بودند، دستور داده بود که دیگر نفت ایران را نخرند (۴).
ـ دکتر مصدق از شوروی خواست که یازده تن طلایی که ایران از دوران جنگ جهانی دوم طلب داشت را پس بدهند. پاسخی که به او دادند این بود که این طلا متعلق به ملت ایران است و به دولتی داده خواهد شد که نماینده واقعی مردم ایران باشد! (طلاها پس از کودتای ۲۸ مرداد به ایران فرستاده شد) (۴).

و با وجود تمامی این تحریم ها و کینه توزی ها، دولت دکتر مصدق با اخذ مالیات از تولید کالاهای مختلف داخلی، کاهش هزینه های ارزی، فروش اوراق قرضه ملی، کاستن از واردات کالا، و تشویق صادرات کالا تلاش کرد تا بودجه ای متوازن و بدون کسری ببندد و «اقتصاد بدون نفت» را در دستور کار قرار دهد (۱).

مصدق همچنین در شورای امنیت سازمان ملل و دادگاه لاهه، پاسخ شکایت دولت انگلیس را داد و در هر دو مکان، اثبات کرد که ملی شدن صنعت نفت ایران ارتباطی به دولت استعمارگر انگلیس ندارد (۳).

تحریم ها و تهدیدهای انگلیس نتوانست به دولت مردمی مصدق آسیبی برساند؛ اما بازخوانی علل سقوط دولت مصدق در کودتای ۲۸ مرداد، نکات مهم دیگری را گوشزد خواهد کرد.

منابع

1- انور خامه‌ای. اقتصاد بدون نفت. تهران ۱۳۷۵
۲- مصطفی قمری وفا. ملی شدن صنعت نفت از نگاهی دیگر. نفت نیوز، ۲۸ اسفند ۱۳۸۶٫
۳- سلمان علوی نیک. ناگفته هایی از ملی شدن صنعت نفت. پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۲۷ اسفند ۱۳۹۰
۴- مرتضی رسولی پور. مصاحبه با دکتر عنایت‌الله رضا؛ همسویی شوروی با انگلستان در مخالفت با نهضت ملی ایران. موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

، ۲۹ اسفند ۱۳۹۰
در گروه: سیاسی

Leave a Comment :, , , more...