اندر ابزار IT و دخالت غیرمتخصصین

، ۳۰ شهریور ۱۳۹۳

(برای مطالعه خلاصه متن، بخش‌های پررنگ را بخوانید)

تکنولوژی یک ابزار است. نه یک دشمن، نه یک دوست، و نه یک ایدئولوژی.
در عالم مادی، ابزار باعث تسهیل کار می‌شود. تسهیل کار، باعث صرفه اقتصادی می‌شود. صرفه اقتصادی باعث قدرت می‌شود. از عصر پارینه سنگی تا به امروز، استفاده از سنگ و آتش و آهن و زره و کمان و تفنگ و کارخانجات پارچه‌بافی و بمب اتم باعث شده تا تمدن‌هایی قدرت‌مند شده و تمدن‌هایی نابود شوند.
رویه ذکر شده جزو قوانین خلقت خداست. خداوند متعال می‌فرماید «و أعدوا لهم ما استعتم من قوّة» و در ادامه آیه به برخی از عوامل برتری مادی اشاره می‌کند. در جای دیگر می‌فرماید «و لا تؤتوا السفهاء أموالکم التی جعل الله لکم قیاما» و ثروت مادی را باعث قوام جامعه می‌داند. قرآن کریم هم قوانین مادی خلقت را نفی نمی‌کند و استفاده از آنها در راستای مسیر حق را واجب و لازم می‌داند.
انواع فناوری‌های گردآوری و پردازش اطلاعات هم چیزی متفاوت از دیگر ابزار جهان ماده نیست. شاهراه‌های اطلاعاتی چیزی شبیه خیابان‌ها و جاده‌های جهان مادی است. وبسایت‌ها می‌توانند شبیه یک بقالی، یک تجارت‌خانه، یک منبر، خانقاه، یا یک فاحشه‌خانه باشند. فروم‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند شبیه یک قهوه‌خانه، پارک، میدان محله، فرهنگسرا یا تجمع قاپ‌بازان باشد. از شاهراه‌های اطلاعاتی ممکن است مردم تردد کنند یا کاروان‌های تجاری یا یک لشکر. در کنار شاهراه ممکن است عده‌ای شبگیر و راهزن نشسته باشد یا یک عده فاحشه و قواد. شاهراه‌ها ممکن است در قلمرو یک کشور و تحت سلطه یک پادشاه باشد یا در قلمرو یک خان محلی.

شاهراه اطلاعاتی

فناوری نسبت به کاربرد خنثی است: یک درخت می‌تواند درب می‌خانه یا مسجد بشود. این مثال‌ها را زدم تا جهان اطلاعاتی را با تصاویر یک جهان واقعی ترسیم کنم.
اما دنیای فاوا برای افراد ناآشنا شبیه یک طلسم جادویی است که ساحران برای کنترل مردم شهر اوز طراحی کرده‌اند.

378483

در نگاه اول، تسلط بر شاهراه‌های اطلاعاتی و توسعه قلمرو اطلاعاتی حکومت اسلامی و فراهم کردن امکانات به منظور عدم نیاز مسلمانان به تردد از قلمرو دشمن؛ یک امر بدیهی و واجب مطابق دستور قرآن تلقی می‌شود. اما در نگاه دوم، فضای اطلاعاتی شبیه یک دستگاه شهرفرنگ جادویی است که محتوای نجس آن توسط جادوگران ساخته شده و چون ما باطل‌السحرش را نداریم نباید به آن نزدیک شویم و حضور در این عرصه به حسب ضرورت! مجاز است.
در اینجا قصد ندارم که امکاناتی را که حضور گسترده نیروهای جوان مسلمان در عرصه‌های مختلف این فضا (به ویژه عرصه اقتصادی که عامل اصلی جهت‌دهنده به فضای اطلاعاتی است) برای تقویت مسلمین و حاکمیت اسلام فراهم می‌کند فهرست کنم. در این فهرست می‌توان از تقویت تجارت بین جهان جنوب در مقابل جهان شمال، مقابله با استعمار به روش‌هایی که در جهان فعلی ممکن نیست، ایجاد ارزش افزوده در تجارت بدون وابستگی به ابزارهای مالی تحت تسلط آمریکا، ارتباط مستقیم با مردم دنیا در مناطقی که صرفا ارتش آمریکا برای منافع خودش حضور دارد، تولید مجدد و صادرات ابزارهای در انحصار غرب، ایجاد عدالت اقتصادی در داخل کشور و تلاش برای دستیابی به عدالت جهانی به عنوان نمونه‌های بسیار اندک ولی پرارزش از میلیون‌ها کاربری دیگر فاوا نام برد.
همان گونه که پیش‌نیاز شکوفایی صنایع معمول، گسترش شاهراه‌های مبادلاتی برای انتقال سهل، ارزان و امن مواد اولیه و فراورده‌هاست؛ پیش‌نیاز شکوفایی صنایع فاوا نیز گسترش شاهراه‌های اطلاعاتی ارزان قیمت، سهل‌الوصول، با سرعت بالا و تأخیر کم و ضریب اطمینان و امنیت بالاست.
ارزش افزوده‌ای که فناوری‌های اطلاعاتی در مقابل فناوری‌های فیزیکی ایجاد می‌کند اصلا قابل احصا نیست. تصور مدیریت یک شرکت ۲۰ نفره بدون فاوا دشوار است، اما مدیریت شرکت‌های بزرگ با پرسنل بیش از ۱۰۰۰ نفر بدون فاوا محال قطعی است. هر ساله ده‌ها میلیارد دلار ارز فقط برای خرید ابزارهای مورد نیاز صنایع بزرگ و کوچک از کشور خارج می‌شود که حتی کاربرد آنها برای یک تحصیل کرده رشته‌های علوم‌انسانی و حوزه‌های علمیه قابل تصور نیست.
تصور کنید شرکت‌هایی مثل صدا و سیما، ایران خودرو، سایپا، شرکت‌های نفت و پتروشیمی و نیرو، شرکت‌های عظیم مخابراتی و صنایع دیگه با گردش مالی چند صد هزار میلیارد تومان بیش از ۹۷ درصد نیازهای خود را با خرید ابزارهای IT آمریکایی تأمین می‌کنند و حتی هیچ مرجع آماری معتبری برای تخمین ده‌ها میلیارد دلار ارزی که سالانه برای این امر صرف می‌شود وجود ندارد.
اما توسعه این ابزارها در داخل تا زمانی که شرکت‌های IT کشور دسترسی خود به زیرساخت ارتباطی را با قیمت‌های چندصد برابر شرکت‌های آمریکایی خریداری می‌کنند و اطمینانی از برقراری ارتباط در ۵ دقیقه آینده وجود ندارد؛ وقتی مسیرهای مورد استفاده برای ارتباط VPN که تمامی تراکنش‌های بانک‌ها و سرویس‌های IT صنایع بزرگ به آن وابسته است برای محدود کردن دسترسی عده‌ی اندکی به فیس‌بوک به طور دلبخواه بسته می‌شود؛ در زمانی که انحصار ایجاد و فروش دسترسی به شبکه زیرساخت در دستان دولت است که بابت قطعی سرویس به هیچ مشتری پاسخگو نیست؛ در حال حاضر استفاده شرکت‌های IT از شبکه شبیه تردد کاروان‌های تجاری از راه‌های دوران قاجار است که در هر زمان یک راهزن یا خان محلی تصمیم می‌گرفت راه را ببندد یا برای عبور لشکریانش قرق کند یا عوارض بستاند. گمان می‌کنم یک بار تجربه تسلط استعمارگران اروپایی بر اقتصاد ایران در زمانی که بجز کاروان‌های مستظهر به حمایت دول غربی هیچ کاروان دیگری امنیت نداشت برای ما کافی باشد.

یک شرکت یا باید احمق باشد که با شرایط و قیمت موجود بخواهد سرویس ایمیل ملی ارائه دهد تا با انحصار سرویس‌دهنده‌های آمریکایی یاهو و جیمیل مقابله کند؛ یا پشتش به بودجه‌های کلانی گرم است که صرف ارائه سرویس‌های مزخرف و ناامنی مثل mail.iran.ir می‌شود که دم‌دست‌ترین ابزار رایگان را به قیمت کلان به دولت فروخته و حتی عرضه خریداری یک گواهینامه دیجیتال امن نداشته است.

عزیزانی که در مورد فضای مجازی و حرمت یا حلیت آن نظر می‌دهند، از کل فناوری‌های اطلاعاتی صرفا با شبکه‌های اجتماعی یا همان اصطلاح غلط و فریبنده فضای مجازی آشنا هستند. لغت VPN را که می‌شنوند به جای این که یک شاهراه اطلاعاتی اختصاصی با ضریب امنیت بالا را تصور کنند که امکان تصادف و راهزنی و دستیابی دشمن به آن بسیار پایین است (تصور اولیه یک کارشناس شبکه)، ذهنشان به سمت فیلترشکن‌های درب داغونی می‌رود که برای گشت و گذار یک مشت بچه در فیس‌بوک ساخته شده. در صورتی که هیچ یک از صنایع بزرگ کشور بدون استفاده از VPNهایی که امنیت‌شان به طور لحظه‌ای (نانوثانیه! نه میکرو یا میلی ثانیه) تأمین می‌شود نمی‌توانند امور روزمره خود را انجام بدهند. تصور این عزیزان از حمله استاکس‌نت و فلیم، شبیه حضور یک سوسک در قوطی مواد غذایی یا نهایتا اتصال بمب مغناطیسی به درب خودرو شهید علی‌محمدی است.

یکی از دوستان بحثی انتقادی در مورد نظر آیت‌الله نکونام درباره اینترنت شروع کرده بود؛ در پاسخ به اعتراض من که سیطره تفکرش بر مدیریت اینترنت کشور را باعث ضررهای هنگفت صنایع کشور دانستم فرمود:‌ «پس شرکتتون متضرر شده. حله شما درست میگی :)» از تحقیر مستتر در این عبارت که بگذریم، از جهل پشت پرده این عبارت نمی‌توان گذشت که میلیاردها دلار ضرر و ده‌ها برابر آن عدم‌النفع اقتصادی و سلطه دشمن بر اقتصاد کشور را نمی‌شناسند و قضاوت می‌کنند. بدیهی است که شرکت‌های فاوا برای ارائه سرویس محتاج اتصال به اینترنت هستند و در شرایط موجود ضرر یا عدم‌النفع بسیاری از ناحیه عدم وجود زیرساخت ارتباطی متحمل می‌شوند. اما کسی نمی‌داند که در کنار زیان شرکت‌های ایرانی، شرکت‌های هندی بر بازار سرویس‌های IT کشور مسلط می‌شوند و به هزاران میلیارد رکورد اطلاعاتی از شهروندان ایرانی دسترسی پیدا می‌کنند. آن دوست ما اصلا نمی‌فهمد میلیاردها رکورد اطلاعاتی یعنی چه که بخواهد مصالح و مفاسد را ارزیابی و مقایسه کند.

میلیاردها رکورد یک ترکیب وصفی ساده نیست؛ بلکه یک زمینه تخصصی اطلاعاتی است که هزاران محقق خبره برای حسن استفاده یا سوءاستفاده از آنها بودجه‌های کلانی را خرج می‌کنند. چطور می‌توان همین یک عبارت را برای فرد غیرمتخصص توضیح داد؟

آیا از مصلحت‌سنجان کسی می‌تواند حتی تخمین بزند که مفاسد امنیتی و اجتماعی ناشی از استفاده شخصی و حرفه‌ای میلیون‌ها نفر از جیمیل در مقایسه با مصالح احتمالی ناشی از فیلترینگ بی‌قاعده برای قطع دسترسی یک عده که برای اتلاف وقت به فیس‌بوک می‌روند چقدر است؟ صرفا متخصصین داده‌کاوی که آشنایی با مفاهیم عمیق امنیت IT در سطح Enterprise می‌توانند چنین مخاطراتی را حدس بزنند. البته تنها راهکار پیشنهادی آنها هم مشخصا فیلتر جیمیل است. رک بگویم: افرادی که به خیال ایجاد امنیت روانی برای خانواده‌ها شرایط موجود را باعث شده و از آن دفاع می‌کنند، دچار جهل مرکب هستند.

متأسفانه هیچ روشی هم وجود ندارد که بتوان ارزش و اهمیت این فناوری‌ها را برای این عزیزان توضیح داد یا آنها را قانع کرد که اندکی در مورد آنها مطالعه تخصصی کنند. البته نباید فراموش کرد گناه متخصصینی را که آگاهانه بر این غفلت دامن می‌زنند؛ آن متخصصینی که نفع خود را در حفظ انحصار موجود و گرانی اینترنت می‌بینند و خروج از این حالت را نمی‌پسنند.

در پایان به یک حدیث نبوی استناد می‌کنم که فرمود الاسلام یعلوا و لایعلی علیه. علو اسلام محتاج ابزار است و تهیه آن ابزار طبق آیه مورد اشاره در صدر مطلب وظیفه حکومت مسلمین است. این علو فقط به ایجاد منبر مجازی از طریق اینترنت ختم نمی‌شود، بلکه جنبه بزرگی از آن تجارت – غیرمجازی – چند ده میلیارد دلاری است که به لطف شاهراه‌های اطلاعاتی ناامن، ضعیف و گران‌قیمت در داخل کشور و ضعف قوانین حمایتی از محصولات داخلی و ضعف مدیریت در استفاده از ابزار نوین باعث می‌شود که از جیب دولت مسلمین به جیب آمریکا برود!
رفع مشکلات قطعا به دست کسانی که تصورشان از اینترنت و دنیای اطلاعات محدود به فیس‌بوک و پلاس و یوتیوب است ممکن نیست. اما متأسفانه چنین افرادی در صدر شوراهای فضای مجازی و انقلاب فرهنگی قرار گرفته‌اند و از جایگاه فراقانونی در مورد همه نیازهای کشور به فناوری‌های اطلاعاتی حکم می‌دهند و تصمیمات‌شان نیز در حکم مصوبات قانونی است و به کسی هم پاسخگو نیستند.

این که چه کسی می‌تواند عزیزان را از خواب زمستانی بیدار کند، بنده بی‌خبرم. اما می‌دانم همان گونه که دخالت غیرمتخصصین در امور شرعی و صدور احکام فقهی باعث مفسده می‌شود؛ قضاوت غیرمتخصصین در امور فناوری و صدور احکام فقهی بدون آشنایی با محدوده کامل آن هم باعث مفسده می‌شود و هر گونه اتلاف سرمایه و عدم پیشرفت از این جنبه در روز قیامت بر گردن باعثین آن خواهد بود.
#فناوری_اطلاعات   #سنت_الهی_و_جامعه

کلیدواژه‌ها: ،


Leave a Reply